متولی مؤسسهٔ آموزش عالی امیرالمؤمنین (ع)، استاد سطح خارج حوزهٔ علمیه، قم
چکیده
تحلیل ماهیت قضایای شرعی و کیفیت جعل احکام، از مباحث مهم و اصلی علم اصول است. محقق نائینی با بازگرداندن قضایای شرعی به قضایای حقیقیه و انحلال آنها به شرطیه، در صدد حل معضل تکلیف به غیرمقدور برآمد. در مقابل، امام خمینی با تکیه بر مبانی آخوند خراسانی، این ساختار را ناکارآمد دانست و آن را ناشی از خلط حقایق تکوینی و اعتبارات تشریعی برشمرد. این پژوهش که با روش توصیفیـتحلیلی انجام شده است، نشان داد که نزاع مذکور ریشهای هستیشناسانه دارد. در بررسیها، اصطلاح «قضیۀ حقیقیۀ» اصولیان همان «قضیۀ خارجیۀ» منطقی دانسته شد. امام خمینی با استناد به تعلق طلب به طبیعت و نه وجود، اثبات کرد که قضایای شرعی ماهیتی اعتباری دارند و اصرار بر انطباق آنها بر حقیقیه یا خارجیه، ناشی از خلط میان ظرف ثبوت و سقوط تکلیف بود. ایشان تصریح کرد که قضایای شرعی نه حقیقیه و نه خارجیه، بلکه «کالحقیقیه» هستند.
آفاق فقاهت