این مقاله به بررسی و تحلیل تطبیقی حجیت شهرت فتوائیه، در دو مکتب اصولی نجف و قم پرداخت. شهرت فتوائیه به اشتهار یک فتوا در مسئلهای خاص اطلاق میشود، فارغ از اینکه مستند آن به روایت خاصی باشد یا خیر. سوال اصلی این پژوهش آن بود که آیا شهرت فتوائیه، به خودی خود و بدون پشتوانه دیگر، متصف به صفت حجیت میگردد یا خیر، و تفاوتهای اساسی رویکردهای این دو مکتب در قبال حجیت شهرت فتوائیه کداماند. اهمیت این بحث در آنجا نمایان شد که بسیاری از فتاوای فقهی، صرفاً متکی به شهرت فتوائیه بودهاند و عدم اثبات حجیت برای آن، پشتوانه بسیاری از احکام شرعی را زیر سوال میبرد. در مکتب نجف، عالمان بزرگی چون شیخ انصاری، آخوند خراسانی، میرزای نائینی و آیتالله خویی به نقد ادله مطروحه برای حجیت شهرت فتوائیه پرداختند و غالباً آن را حجت مستقل ندانستند. در مقابل، مکتب قم با محوریت متفکرانی چون محقق حائری، آیتالله بروجردی، امام خمینی و آیتالله سبحانی، ضمن نفی حجیت مطلق شهرت فتوائیه، میان اقسام آن تفکیک قائل شدند و در مواردی خاص، مانند شهرت فتوایی قدما در "فقه منصوص" یا مسائل متلقاة، آن را کاشف از دلیل معتبر و در نتیجه حجت دانستند. نتایج بررسی نشان داد که مکتب نجف در قبال حجیت شهرت فتوائیه، رویکرد سختگیرانهتری داشت، در حالی که مکتب قم با تمایز نهادن میان انواع مسائل و شهرتها، به نوع خاصی از آن، حجیت یا کاشفیت قائل شد. این پژوهش با روش تحلیلی-کتابخانهای انجام گرفت.
آفاق فقاهت