تقسیم قضایا به خارجیه و حقیقیه اولین بار در منطق مطرح شده است و لذا منطقیون، قضیه را به مرکب تام خبری تعریف کرده و آن را به اعتبار موضوع تقسیماتی کرده اند، که دو قسم آن عبارتند از (۱) قضیه خارجیه که به قضیهای گفته میشود که موضوع آن فرد یا افراد خارجیه عینی باشد و مختص افراد محقق الوجود در یکی از زمانهای سه گانه است. (۲) قضیه حقیقیه که قضیهای است که در آن محمول مربوط به حقیقت موضوع باشد، خواه افراد موضوع بالفعل موجود باشند خواه بالفعل موجود نباشند. بنا بر نظر مشهور این مساله قضایا حقیقیه و خارجیه در زمان شیخ مرتضی انصاری(ره) وارد بحث اصول فقه شده است. بعد از ورود این بحث به علم اصول برخی از بزرگان مثل محقق نایینی(ره) قائل شدند که متعلق احکام شرعیه قضایای حقیقیه هستند. استاد شهید مرتضی مطهری از حیث منطقی به تعریف قضیه حقیقیه و قضیه خارجیه که در علم اصول فقه توسط برخی از اعلام و بزرگان از جمله محقق نائینی مطرح شده است اشکال وارد می کنند،که پاسخ آن به این صورت که این اشکال تاثییری در نتیجه بحث اصولی قضیه حقیقیه و خارجیه ندارد،داده می شود. با توجه به مبانی و نظرات اصولی امام خمینی(ره) بررسی بحث قضایای حقیقیه و خارجیه از منظر ایشان مطالب و تحلیل های مفید علمی دیگری دارد و لذا نظرات و مبانی ایشان در مورد قضایای حقیقیه و خارجیه را بررسی اشاره می شود.
آفاق فقاهت