قاعده ی الواحد یکی از قواعد بحث برانگیز و البته کاربردی علم فلسفه است که علاوه بر خود علم فلسفه در علوم دیگری نیز مورد استفاده و استناد قرار گرفته است. از جمله ی این موارد دانش اصول فقه می باشد. یکی از چهره های شاخص اصولی، محقق بزرگوار مرحوم آخوند خراسانی(رض) در کتاب گرانسنگ کفایه الاصول عباراتی دارند که برخی از شارحین این کتاب آن عبارات را بر قاعده ی الواحد فلسفی تطبیق نموده اند. عبارات مرحوم آخوند در سه بخش اند که موضع اولی ذیل موضوع علم اصول دومی در بحث تصویر جامع برای عبادات در صحیح و اعم و عبارت سوم در مسأله ی واجب تعیینی و تخییری مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. در این نوشتار با تحلیل عبارات ایشان واضح و مبرهن گردیده است که ایشان فقط در واجب تخییری به قاعده الواحد فلسفی تمسک نموده اند ولی در دو مورد دیگر بیانی عرفی و عقلایی از الواحد دارند و نه تنها نوع بحث و عبارت پردازی ایشان تناسبی با بیان فلسفی و عقلی ندارد؛ بلکه ایشان به ارائه فرآیند عرفی_عقلایی از بحث موضوع و چرایی تصویر جامع پرداخته اند. البته در مساله واجب تخییری نیز باید حساب استنتاج را از ابتنا جدا کرد که این بحث از حوصله ی این نوشته خارج بوده و باید در جای خودش مورد بررسی قرار گیرد.
آفاق فقاهت