بی تردید یکی از مسائل مهم در هر علمی بحث از موضوع آن علم است که محور مباحث آن علم را تشکیل می دهد. دانشمندان علم اصول فقه برای تعیین موضوع آن با دشواری هایی مواجه بوده اند؛ به دلیل اینکه مسائل علم اصول فقه به گونه ای هستند که یافتن عنوان جامعی برای آن مشکل است. از این رو برخی از اصولیون معتقد شده اند لزومی ندارد هر علمی موضوع داشته باشد. در مقابل مرحوم آخوند خراسانی معتقد است که هر علمی موضوع دارد اما لازم نیست هر علمی موضوع مشخصی داشته باشد بلکه تعبیر با هر چیزی که به آن موضوع دلالت کند، صحیح است. ایشان با رد قول مشهور و صاحب فصول به اثبات موضوع علم اصول از منظر خویش می پردازند. به نظر ایشان اگر موضوع علم اصول فقه، ادله اربعه باشد، مستلزم خروج بسیاری از مباحث اصولی از علم اصول فقه می شود. برخی از محققین به مرحوم آخوند خراسانی اشکال کرده اند که ایراد ایشان، بر مبنای نظر مشهور و صاحب فصول وارد است ولی با مبنای خود آخوند خراسانی وارد نیست. اما به نظر می رسد این اشکال قابل دفع باشد و با تحلیل کلام صاحب کفایه می توان گفت حتی با مبنای ایشان نیز در صورتی که موضوع علم اصول فقه ادله اربعه باشد، مستلزم خروج بسیاری از مسائل اصولی از علم اصول فقه است. همچنین با تحلیل کلام صاحب کفایه می توان دریافت که مباحث صغریات و کبریات علم اصول فقه در ارتکازات ایشان بوده و مسأله جدیدی نیست، آن گونه که برخی از متأخرین ادعا می کنند.
آفاق فقاهت