بحث مراتب حکم که به چگونگی شکل گرفتن حکم و رسیدن آن به مکلف میپردازد، یکی ازمهمترین مباحث علم اصول میباشد. به همین منظور اصولیون در مورد آن کاوش های زیادی انجام دادهاند که در نتیجه باعث ایجاد مبانی مختلفی در این موضوع شده است. در این مقاله سعی بر این شده است که نگاه اصولیون مختلف بیان شود و سپس نقد و نظریه مرحوم امام خمینی بیان شود. در این باب نگارنده به سه مبنا بر خورد کرده است. اولین مبنا نسبت به مشهور اصولیون میباشد که آنها در مراتب حکم قائل به دو مرحله (فعلیت و تنجز) شدهاند. دومین مبنا نسبت به مرحوم آخوند خراسانی میباشد، ایشان قائل به چهار مرحله (اقتضاء، انشاء، فعلیت، تنجز) شدهاند.سومین مبنا نسبت به مرحوم امام خمینی میباشد، ایشان اساسا مرحله ای را برای احکام در نظر ندارند و میفرمایند که دو نوع حکم داریم نه دو مرحله حکم.
آفاق فقاهت