فقه اسلامی، به عنوان یکی از غنیترین منابع حقوقی و اخلاقی در جهان اسلام، نقشی بیبدیل در شکلدهی به حیات فردی و اجتماعی مسلمانان ایفا میکند. این اهمیت از خاستگاه الهی و جامعیت فقه اسلامی نشأت میگیرد. با این حال، تا پیش از ظهور امام خمینی(ره)، فقهای شیعه عموماً باب مستقلی برای اجتماعیات و حکومت اسلامی در فقه در نظر نمیگرفتند. تنها استثنا در این زمینه، شهید صدر بود که به طور مستقل به بررسی شأن قضاوت پرداخته بود. این مقاله با هدف ترسیم فرایند دکترین فقهی امام خمینی(ره) و بررسی نقش ایشان در تبویب فقه شیعه مبتنی بر تکامل جامعه نگاشته شده است. در این راستا، ابتدا به تبیین منظومه فقهی با عنایت به بازشناسی فقه با تأکید بر نگاه حضرت امام(ره) پرداخته میشود. سپس، نحوه قرارگرفتن جامعه به عنوان اصل اساسی فقه شیعه از منظر امام بررسی میگردد. نتیجه این بررسی در فصل دوم تحت عنوان نظریه “روح المعنا” و “خطاب قانونی” مورد بحث قرار میگیرد.
آفاق فقاهت